Ηλίας Νικολόπουλος

καθηγητής του συνταγματικού δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, και μέλος της πολιτικής γραμματείας του ΔΗ.Κ.Κ.Ι, δικηγόρος

Ευχαριστώ πολύ. Η εισήγησή μου είναι σύντομη και αναφέρεται στο Σύνταγμα και στην ελευθερία της πληροφορίας. Η ελευθερία της πληροφορίας κατοχυρώνεται από τα άρθρα 5α και 14 του Συντάγματος, με το 14 ορίζεται ότι «ο καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του κράτους». Εμφανίζεται η ελευθερία αυτή συνδεδεμένη με την ελευθερία της γνώμης, όπως συμβαίνει και στις διεθνείς συμβάσεις, όπως το άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου- Ε.Σ.Δ.Α. Αντίθετα, η μία πλευρά του δικαιώματος στην πληροφόρηση, μετά την τελευταία αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001, κατοχυρώνεται αυτόνομα στο άρθρο 5α, το οποίο ορίζει: «καθένας έχει δικαίωμα στην πληροφόρηση, όπως ο νόμος ορίζει. Περιορισμοί στο δικαίωμα αυτό μπορούν να επιβληθούν με νόμο εφ’όσον είναι απολύτως αναγκαίοι και δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, καταπολέμησης του εγκλήματος ή προστασίας δικαιωμάτων, των συμφερόντων τρίτων». Η ελευθερία της γνώμης περιλαμβάνει και την ελευθερία του πληροφορείν, την ενεργητική ελευθερία και την ελευθερία του πληροφορείσθαι, της πληροφορίας – πληροφόρησης, παθητική ελευθερία. Είναι χαρακτηριστικό ότι με το άρθρο 5α εισήχθησαν για πρώτη φορά στο Σύνταγμα δύο νέα δικαιώματα: πρώτον το δικαίωμα στην πληροφόρηση που είναι ένα δικαίωμα που συνάγεται κυρίως από μία ευρεία δέσμη διατάξεων το 5, το 14 και το 15, και το δικαίωμα στην συμμετοχή στην κοινωνία της πληροφορίας. Πρέπει εδώ να γίνει μία διάκριση, ότι η ελευθερία της πληροφορίας δεν περιλαμβάνει και δεν μπορεί να περιλαμβάνει την ελευθερία διάδοσης ψευδών ειδήσεων. Πάντως πρέπει να τονίσω ότι δεν είναι πάντοτε εύκολη η διάκριση της αληθινής από την ψευδή είδηση, κυρίως όταν η τελευταία αναφέρεται σε εσφαλμένη εκτίμηση των γεγονότων που με την σειρά της αποτελεί μία προστατευόμενη από το Σύνταγμα, στο άρθρο 14, αξιολόγηση.
Η παθητική πλευρά της ελευθερίας της πληροφορίας είναι η ελευθερία του πληροφορείσθαι, δηλαδή η ελευθερία αναζήτησης και λήψης πληροφοριών με το ενδεχόμενο της παραπέρα πληροφόρησης των άλλων. Η ελευθερία του πληροφορείσθαι, σημαίνει κυρίως την αξίωση του συγκεκριμένου ατόμου να μην περιορίζεται η πρόσβασή του σε μιά γενικά προσιτή πηγή πληροφοριών. Τέτοιες πηγές είναι αυτές που απευθύνονται στο κοινό όπως η ραδιοτηλεόραση, το θέατρο, οι διαλέξεις, οι αφίσες, οι προκηρύξεις, οι εφημερίδες τύπου κλπ. Εδώ εντάσσεται και η δημοσίευση των νόμων, διαταγμάτων και σχετικών πηγών πληροφοριών. Εδώ πρέπει να επισημανθεί ότι στην ελεύθερη πρόσβαση στις πηγές των πληροφοριών αντίκειται όχι μόνο η απαγόρευση, η απόρριψη πρόσβασης αλλά κάθε απόκρυψη ή νόθευση πληροφοριών, η λεγόμενη παραπληροφόρηση όπως και η παρακώλυση αγοράς εφημερίδων.
Δυστυχώς, στη χώρα μας πολλές φορές από τους ειδήμονες, επαϊοντες αλλά και από άσχετους δημιουργείται μία σκόπιμη, εν πολλοις, νόθευση πληροφοριών και οδηγούνται οι πολίτες σε παραπληροφόρηση. Δύο ενδεικτικά παραδείγματα προτού ολοκληρώσω την εισήγησή μου. Σχετικά με το φλέγον θέμα της μονιμοποίησης των συμβασιούχων αποκρύφθηκε και συνεχίζει να αποκρύβεται επιμελώς από την πλειοψηφία των μέσων ενημέρωσης, ότι στο τελευταίο Σύνταγμα τα δύο μεγάλα κόμματα ψήφισαν, παρά την αντίθεση μικροτέρων κομμάτων, την εισαγωγή διάταξης στο άρθρο 103 παρ. 8, που απαγορεύει την μετατροπή των συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε αορίστου. Έτσι, ενώ το έκαναν ήδη από τις 17/4/2001 που ισχύει το Σύνταγμα, αλληλοκατηγορούνται ενώ είναι συνυπεύθυνοι για την απαράδεκτη κατάσταση που δημιουργήθηκε, και για το ότι εισάχθηκε ομόφωνα από τα δύο κόμματα αυτή η διάταξη. Έτσι, με την συναινετική ψήφιση της αναθεώρησης ήρθε σε αντίθεση με την προϋπάρχουσα κοινοτική οδηγία. Τώρα προσπαθώντας να παραβιάσουν το Σύνταγμα εμπλέκεται στο προεδρικό διάταγμα που εκκρεμεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας (Σ.τ.Ε), εμπλέκεται και το Σ.τ.Ε, να συνηγορήσει αν μπορεί να εφαρμοστεί ένα οποιοδήποτε αντισυνταγματικό διάταγμα, για να βοηθηθούν οι συμβασιούχοι.
Ενα δεύτερο παράδειγμα: η κοινή γνώμη στην Ελλάδα ουδέποτε πληροφορήθηκε, ενώ έγιναν τόσες πολλές συζητήσεις, για το περιβόητο σχέδιο Ανάν, ότι δηλαδή το σχέδιο αυτό και η ενδεχόμενη ψήφησή του με ένα ΝΑΙ, δημιουργούσε δύο χωριστά κράτη. Όλοι έλεγαν ότι θα υπήρχε μία λύση του κυπριακού ενώ ήταν αυτονόητο, για οποιονδήποτε είχε στοιχειώδη γνώση πολιτειολογίας, ότι ένα κράτος με δύο λαούς δεν μπορεί να υπάρξει. Παρόλα αυτά επιμελώς αποκρύφθηκε και από συναδέλφους τουλάχιστον χωρίς να εξεταστεί νομικά η πολιτική πτυχή του θέματος, αν έπρεπε ή θα ήταν καλύτερο το ΝΑΙ κλπ, μολονότι όλοι ήλπιζαν να αποκρύψουν από την κοινή γνώμη ότι μία ενδεχόμενη θετική εισήγηση για το σχέδιο Ανάν θα δημιουργούσε δύο χωριστά κράτη. Γιατί ένα κράτος με δύο λαούς, όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορεί να υπάρξει. Και ήταν ρητό και σαφές το άρθρο 3 της συμφωνίας που όριζε ότι στις δύο κοινότητες δεν θα ισχύει η δημοκρατική αρχή και η αρχή της πλειοψηφίας, αλλά θα ισχύει η αρχή της πολιτικής ισότητας και ισοτιμίας. Δηλαδή, δεν θα υπάρχει αρχή πλειοψηφίας, είναι δύο λαοί θα ψηφίζουν χωριστά, αν συμφωνούν θα είναι ένα κράτος, πάλι θα ελέγχεται από τους ξένους δικαστές, αν δεν συμφωνούν θα είναι δύο κράτη. Επομένως, αυτό δεν ειπώθηκε στον απλό πολίτη για να γνωρίζει ότι θα δημιουργούνταν δύο κράτη, παρά μόνο στο τέλος, στις τελευταίες αναλύσεις και με δυσκολία στα μέσα ενημέρωσης. Μπορούμε να αναφέρουμε, δυστυχώς, πάρα πολλά παραδείγματα παραπληροφόρησης στη χώρα μας, η οποία δυστυχώς είναι έντεχνη και σκόπιμη. Αυτό ήθελα για αρχή της κουβέντας. Ευχαριστώ.