Νεοκλής Σαρρής

καθηγητής Επικοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

-Κυρίες και κύριοι,
κλείνει εικοσαετία ίσως και περισσότερο, από τότε που οι φοιτητές μου άκουσαν για πρώτη φορά να τους αναπτύσσω πως εισερχόμεθα σε έναν νέο μεσαίωνα. Εξηγώντας την δομή, την μεσαιωνική, προέβλεπα έναν νέο μεσαίωνα ο οποίος ήταν επί θύρας. Και μπορώ να πω ότι υπήρξα, φαίνεται, απο τους πρωτοπόρους αυτής της ανάλυσης και της μελλοντολογικής, αν θέλετε, θεώρησης του κόσμου μας, γιατί τα τελευταία χρόνια έχουν πληθύνει εκείνοι που βλέπουν ότι η ανθρωπότητα οδεύει τάχιστα σε έναν νέο μεσαίωνα. Βιώνει έναν νέο μεσαίωνα. Στο μεσαίωνα, εκτός της άλλης δομής, έχουμε τους ιδεολογικούς και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς όπως τους λέει ο Αλτουσέρ. Οι κατασταλτικοί μηχανισμοί, σε έσχατη ανάλυση, είναι οι φυλακές, η αστυνομία και ο στρατός, ενώ οι ιδεολογικοί μηχανισμοί είναι εκείνοι οι οποίοι αναφέρονται στην χρηστολογική θεώρηση. Αλλά αν το δείτε ιστορικά, η δογματική αν θέλετε αποκάλυψη της αλήθειας, σήμερα δεν είναι στους θεολόγους, αλλά στους θεολογούντας πολιτικούς, όχι με την μορφή της θεολογίας, αλλά με το ότι μετέτρεψαν την θεολογία σε πολιτική αυτή καθε αυτή, ειδικοί θεωρίας σε θεολογία και νομίζω ότι έχω γίνει σαφής.
Συνεπώς κατά τον μεσαίωνα ο λαός, η κοινωνία η ίδια, είναι ποίμνιο, η εκκλησία είναι ποίμνιο, και υπάρχουν οι ποιμενάρχες οι οποίοι ποιμενάρχες από την μία πλευρά είναι ο άρχοντας, και αν θέλετε είναι και οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης, opinion leaders και opinion formers, με βάση ακριβώς ορισμένα συμφέροντα τα οποία πηγάζουν από την μορφή εξουσίας η οποία ασκείται και αυτό συμβαίνει στη Δύση, στα μεσαιωνικά μορφώματα, αλλά και στην καθ’ημάς Ανατολή το ίδιο κατ’ ουσίαν ισχύει. Το πρόβλημα το οποίο βιώνουμε σήμερα στην εκκλησία, εν πολλοίς, είναι προέκταση αυτής της, αν θέλετε των σχέσεων κράτους-εκκλησίας, ότι η ορθοδοξία κατά βάση είναι μία θρησκεία, μία μορφή χριστιανισμού έτσι, δογματική μία θεώρηση, όχι δογματική, είναι το πολιτικό πρόβλημα τέλως πάντων. Τα σύνορα μίας χώρας, του ρωμαϊκού κράτους, συμπίπτουν με τα σύνορα ακριβώς με τα οποία η εκκλησία είναι οργανωμένη. Κάπως έτσι είναι. Συνεπώς και αυτό που έλεγε ο αυτοκράτωρ Αναστάσιος «ό,τι εγώ θέλω είναι κανόνας», συνεπώς αυτό αναφέρεται εις στους κανόνες, ποιοί διαμορφώνουν τους κανόνες.
Να πάμε στο προκείμενο θέμα. Είναι η μορφή εξουσίας η οποία ασκείται και η μορφή εξουσίας εκδηλώνεται όχι μόνο στους διαμορφωτές της κοινής γνώμης, οι οποίοι μπορεί να είναι οι σύγχρονοι θεολόγοι, και οι σύγχρονοι θεολόγοι είναι- ξέρω έγώ - οι δημοσιογράφοι συγκεκριμένων καναλιών και συγκεκριμένων συγκροτημάτων. Αυτοί είναι οι σύγχρονοι θεολόγοι. Δεν είναι οι συνάδελφοι της θεολογικής σχολής του πανεπιστημίου όπου και εγώ εδίδαξα. Λοιπόν, δεν είναι αυτοί. Δεν είναι, αν θέλετε, ούτε ο Αρχιεπίσκοπος, ούτε και ο Παναγιότατος. Αλλά ο Παναγιότατος περισσότερο και ο Αρχιεπίσκοπος λιγότερο είναι ενεργούμενα άλλων δυνάμεων, των Μ.Μ.Ε προς στήριξης της συγκεκριμένης πολιτικής και συγκεκριμένων πολιτικών, δηλαδή, ξεφεύγουν πλέον από «τα όρια» των κανόνων τους οποίους επικαλούνται. Και για να είμαι σαφής. Όταν ήρθαν να μου κάνουν την πρόταση για το Παρατηρητήριο τους είπα «είμαστε συμπάχοντες». Διότι είναι γνωστό ότι και το άτομο μου, ή ορισμένοι οι οποίοι ανήκουν στην δική μου κατηγορία, ταυτοχρόνως ανήκουν και σε μία κατηγορία υβριζομένων, καπηλικότατα, αν θέλετε γελοιοποιημένων ατόμων, των οποίων γίνεται προσπάθεια συστηματική για να οδηγηθούν στο περιθώριο. Και η αιτιολογία είναι, ότι οι απόψεις, γιατί αν θυμάτε εδώ ο αγαπητός συνάδελφος, ότι και οι συνάδελφοί μου έχοντας βιώσει σχέσεις με την εξουσία, οι συνάδελφοί μου, ή μάλλον από την πάρεξουσία γιατί είναι παρά-κρατική, είναι παρά τω κράτος αυτοί. Λοιπόν, δεν μπορείς να έχεις απόψεις και μάλιστα επιστημονικά τεκμηριωμένες απόψεις. Δεν μπορείς να έχεις επιστημονικά τεκμηριωμένες απόψεις, διαφορετικές απ’ αυτούς. Είναι αυτό το δημοψήφισμα; Ότι βεβαίως δίλημμα υπάρχει μεταξύ του Ναί και το Οχι, αλλά πρέπει να ψηφίσεις Ναί. Είναι το δημοψήφισμα επί Παπαδόπουλου. Τότε ήταν ακριβώς της ίδιας φύσεως. δικτατορία τότε, δικτατορία τώρα, εμφανής δικτατορία. Και αυτή η δικτατορία, η μεσαιωνική την οποία βιώνουμε από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους πλέον, γιατί οι κατασταλτικοί δεν έχουν σημασία. Πείτε μου ποιος γνωρίζει ποιός είναι ο αρχηγός του ΓΕ.Ε.Θ.Α. Γνωρίζουν όμως μεγαλοεκδότες και δημοσιογράφους. Και είναι σαφές, διότι οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους τί κάνουν; Αναπαράγουν τις δυνάμεις οι οποίες συγκροτούν το κράτος απονευρώνοντας τις όποιες αντιστάσεις μπορεί να έχει η κοινωνία αυτή καθ’αυτή. Και καθοδηγώντας, χειραγωγώντας προς συγκεκριμένες λύσεις. Ερωτήθη, γιατί τέλος πάντων, ο κ. Ανάν, πρότεινε δημοψήφισμα;Ένας από τους βασικότερους λόγους είναι οτι αυτοί οι οποίοι το σκέφτηκαν ήταν βέβαιοι ότι θα έλεγαν “Nαί” άπαντες, διότι είχαν τον Tύπο στα χέρια τους, είχαν τους πολιτικούς στα χέρια τους, και συνεπώς ήταν βέβαοι, με βάση αυτό το οποίο ελέχθη προηγουμένως. Μπορώ να πάρω ότι λένε μερικοί γραφικοί, μερικοί περιθωριακοί, μερικοί ακραίοι, και το ακραίον ξέρετε ποιό είναι. Το ακραίο το καθορίζει ο αντίπαλος. Λέει, δηλαδή, ο αντίπαλος «αυτός είναι ακραίος» συνεπώς εγώ, ο οποίος θέλω να είμαι οπαδός της μεσαίας θεωρείας, τον ακυρώνω αμέσως επειδή είναι ακραίος, ανεξαρτήτως των επιχειρημάτων που έχει ο ακραίος, ο κατάλληλος ακραίος. Και έτσι προχωρούμε σιγά-σιγά και φτάνουμε στην περίπτωση του Ανάν, στο σχέδιο Ανάν. Δηλαδή, ακραίος είναι όποιος πεί για τον Οτσαλάν, συνεπώς φεύγει αυτός, παραπέμπουν οι άλλοι λένε Κούρδος, είναι ακραίοι κι’ αυτοί που αναφέρονται στους Κούρδους, φεύγουν και οι Κούρδοι. Ακραίος είναι αυτός ο οποίος αναφέρεται στους Αρμενίους, φεύγουν και αυτοί και στο τέλος φθάνουν στο σημείο να μας βομβαρδίζουν με κείμενα σύμφωνα με τα οποία ο αισχότερος σφαγέας της ιστορίας είναι ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης! Να τα δείτε τα βιβλία, φθάνουμε στο σημείο οι σφαγείς οι πραγματικοί, οι εμπνευστές των γενοκτονιών είναι του ’21. Και υπάρχουν κείμενα, τα οποία τα ξέρουμε, τα διδάσκουμε και στα πανεπιστήμιά μας αυτα, ότι οι εμπνευστές της γενοκτονίας είναι ο Κολοκοτρώνης, ο Καραϊσκάκης! Δεν είναι ανέκδοτο αυτό είναι γεγονός, φθάνουν μ’ αυτήν την ιστορία σε μία χειραγώγηση την οποία δεν μπορεί να φανταστεί κανείς. Τώρα πριν κλείσω η γνώση και η πληροφόρηση συνδέονται. Και εδώ έχω λέει, την παραπληροφόρηση, την μη ορθή πληροφόρηση, την εσφαλμένη πληροφόρηση, άλλο είναι η ορθή και άλλο είναι η εσφαλμένη πληροφόρηση. Και ιδίως η γνώση. Θα καταχραστώ του προνομίοτ που μου δώσατε των πέντε λεπτών γιατί χάλασα περισσότερα, με δικτατορικό τρόπο παίρνω το δικαίωμα, λοιπόν για να σας δώσω δύο παραδείγματα, προκειμένου να γίνει αντιληπτό το θέμα. Ρωτούσαμε γιατί η Ελλάδα έχει φτάσει σ’ αυτό το σημείο στο κυπριακό. Η απάντηση ποιά ήταν: ότι όταν το ξεκίνησαν, εκείνοι που το ξεκίνησαν, αγνοούσαν τον τοπικό παράγοντα και αγνοούσαν τους ίδιους του Τούρκους, και πληροφορίες για την Τουρκία, σκέψου από το 1955 στο υπουργείο Εξωτερικών, στο υπουργείο Τύπου τότε, δεν υπήρχε ένας τουρκομαθής, ούτε ένας. Τώρα υπάρχουν πάρα πολλοί και νιοστοί αν θέλετε τουρκολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, ιστορικοί, ωστόσο οι γνώσεις που μαθαίνουν είναι όχι γνώσεις τις οποίες θα πρέπει να έχουν, αλλά οι γνώσεις που θέλει η Άγκυρα και θέλει η Ουάσιγκτον να έχουν. Δεν ξέρω αν το αντιλαμβάνεστε αυτό. Και ο Θόδωρος ο Πάγκαλος μου έλεγε κάποτε: «πρόσεχε τις τουρκικές σπουδές» και πραγματικά βεβαίως δεν είμαι εκείνος που θα τους προσέξω εγώ, εκείνοι ας προσέχουν εμένα. Δηλαδή και η γνώση χειραγωγείται.
Τώρα έρχομαι στην ιατρική. Το έχω πεί πολλές φορές, η κλασσική ιατρική, είναι μία από τις ιατρικές, από τις θεραπευτικές μεθόδους και βεβαίως αυτή ορίζει και ορισμένα συμφέροντα τα οποία την αναπαράγουν. Γιατί τα συμφέροντα, η εξουσία αυτή καθ’αυτή, όταν μίλησα για μεσαίωνα αναφέρθηκα σε εξουσία. Λοιπόν, λέω ποιά εξουσία τις αναπαράγει. Να μιλήσουμε για την Σορβόννη, η Ιατρική Σχολή τον 17ο αιώνα είχε επιτροπή από καθηγητές των οποίων το καθήκον ήταν να καταπολεμούν οποιαδήποτε νεωτερισμό ή νέα εφεύρεση στην ιατρική. Ωστόσο από αυτές τις εναλλακτικές, λεγόμενες, ιατρικές, οι περισσότεροι στηρίζονται σε επιστημονικές βάσεις, διαφορετικές από τις βάσεις της λογοκρατούμενης κλασικής ιατρικής. Συνεπώς τι σημαίνει εδώ; Επειδή όμως η κλασσική ιατρική έχει μηχανισμούς ελέγχου και αναπαραγωγής που είναι το πανεπιστήμιο, αν θέλετε, όλος αυτός ο κόσμος γύρω από την ιατρική, η οργάνωση του ιατρικού επαγγέλματος, δηλαδή οι ιατρικοί σύλλογοι, και δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο το οποίο να ελέγχει την γνώση για να παράγει την γνώση, συνεπώς είναι ευάλωτο σε οποιαδήποτε προσπάθεια γελειοποίησης. Θέλω να σας πω δηλαδή ότι ακριβώς το ίδιο πράγμα συμβαίνει σε κάθε τομέα. Δηλαδή οι βάσεις οι επιστημονικές και οι βάσεις της γνώσης. Και δεν είναι η γνώση και είναι η πληροφόρηση.
Και κλείνω εδώ με ένα παράδειγμα που θα σας δώσω πολύ σύντομο. Λέμε ότι η γνώση και η πληροφόρηση συνδέονται, διότι η πληροφόρηση οδηγεί στην γνώση, διαμόρφωση και ηπληροφόρηση καθοδηγεί προς τη γνώση. Πρώτη παρατήρηση: το ότι έχουμε σήμερα υπέρ πληροφόρηση δεν σημαίνει ότι μειώνεται το χάσμα των γνώσεων στην κοινωνία. Και αυτό έχει αποδειχθεί από μία έρευνα που έχει γίνει από τη Σουηδική Τηλεόραση εδώ και εικοσιπέντε χρόνια. Λένε λένε επειδή ο κόσμος παρακολουθεί τηλεόραση και τα Μ.Μ.Ε. και του ποταμούς πλέον ποταμούς ειδήσεων και πληροφοριών που μεταφέρουν, θα έπρεπε λογικά το επίπεδο να έχει φθάσει σ’ ένα ικανοποιητικό σημείο, συνεπώς να έχει αμβλυθεί το χάσμα. Συμβαίνει το αντίστροφο. Διότι αυτός ο οποίος έχει γνώσεις συγκεκριμένες ή μάλλον ορθότερα έχει γνώση των γνώσεων, δηλαδή ξέρει να διαχειρίζεται τις γνώσεις, με απόθεμα γνώσεων, μπορεί και αντλεί απο τις πληροφορίες οι οποίες των κατακλύζουν συγκεκριμένα από την τηλεόραση, αντλεί ένα μεγαλύτερο αριθμό συγκριτικώς γνώσεων από έναν ο οποίος είναι αδαής. Δηλαδή, ένας ο οποίος έχει απόθεμα δέκα μπορεί και αντλεί άλλα πέντε και γίνεται δεκαπέντε και ένας που έχει δύο αντλεί μισό και έχει στο τέλος ενάμισυ. Συνεπώς διαμβλύνεται το χάσμα των γνώσεων. Σ’ αυτό επάνω οδηγούμαστε που; Στην απονεύρωση της κοινής γνώμης και στην «αποκολοκινθωσή» της, για να δανεισθώ έναν όρο.
Κλείνοντας λοιπόν θα σας έλεγα μία συμβουλή. Αυτή την οποία είπε ο Μάρξ, «αυτοί που δεν έχουν να χάσουν τίποτα παρά μόνο τις αλυσίδες τους θα επαναστατήσουν». Και εμείς που δεν έχουμε να χάσουμε τίποτα παρά την γελοιοποίηση την οποία προσπάθησαν να μας επισυνάψουν και βεβαίως έφαγαν τα μούτρα τους. Γιατί; Ακριβώς αυτό είναι το μυστήριο. Και λέμε μυστήριο. Καθόλου. Γιατί είναι ο ήλιος που λάμπει και το φως που φέγγει. Ερχόμουν από την Κύπρο και μου λέει ο κ. Παναγόπουλος του Santo, μιάς γνωστής εταιρείας, ακούστε εκτός των άλλων που λέγαμε. Έχει γίνει δημοσκόπηση για συγκεκριμένα πρόσωπα και γνωρίζουμε ότι ανήκουμε σ’ αυτή την κατηγορία των προσώπων των οποίων η αξιοπιστία είναι πολύ πιο υψηλή από βαρύγδουπα ονόματα της πολιτικής. Παρά τον πόλεμο ο οποίος μας έχει γίνει, κι’ αυτό είναι γνωστό στους κρατούντες, και όταν μάλιστα σε ένα πάνελ την ημέρα του δημοψηφίσματος το έλεγα στον κ. Ρέππα, στη συζήτηση μου λέει: «Καλά δεν το ήξερες;» Εκείνοι το γνώριζαν. Θέλω να σας πω ότι, μια που έγινε προηγμουμένως αναφορά στον Χόντζα, ότι ο Χότζας έλεγε «το κερί του ψεύτη φέγγει μόνο μέχρι το σούρουπο», μέχρι τότε που σουρουπώνει και όταν σουρουπώνει βγαίνει η κουκουβάγια, της σοφίας το σύμβολο, γιατί μπορεί μέσα στο σκοτάδι να βλέπει και να χειραγωγεί. Και εμείς μπορούμε, γιατί αντιστεκόμαστε, να βλέπουμε και να καθοδηγούμαστε στο σκοτάδι που μας έχει οδηγήσει ο νέος μεσαίωνας. Σας ευχαριστώ πολύ.