Νικόλαος Ταμπακίδης

π. Δήμαρχος Αγ. Αναργύρων και π.μέλος του Εθνικού Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου

Να ευχαριστήσω τον κ. Διαμαντίδη και τους συνεργάτες του γι’ αυτήν την πρόσκληση, αλλά θέλω ιδιαίτερα να τον ευχαριστήσω γιατί αυτή η πρωτοβουλία, και νομίζω όλοι συνειδητοποιήσαμε μετά από τρεις ώρες περίπου αυτής της διαδικασίας την μεγάλη σημασία που έχει. Δεν είναι μιά οποιαδήποτε ημερίδα σήμερα που μαζευτήκαμε να ακούσουμε κάποιους ομιλητές, αλλά νομίζω ότι είναι το ξεκίνημα μιάς πάρα πολύ σημαντικής αλλά εξαιρετικά δύσκολης διαδικασίας και θα ήθελα να μου επιτρέψετε, να αναφέρω δύο-τρία παραδείγματα, να μοιραστώ μαζί σας μερικές σκέψεις και να κλείσω, καθώς ήδη όλοι είμαστε κουρασμένοι.
Προχθές συνέβη κάτι στην Καλλιθέα, σκάσανε τρία γκαζάκια και ξαφνικά έπεσε το Χρηματιστήριο του Χονγκ-Κογκ. Αυτό είναι ένα γεγονός. Βεβαίως είναι γιατί τα φώτα είναι στραμμένα στην Ελλάδα και γιατί βέβαια επίκεινται οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Όμως, αυτό καθ’αυτό το γεγονός δείχνει ότι τα μέσα ενημέρωσης σήμερα, στην παγκοσμιοποιημένη εκδοχή της κοινωνίας στην οποία ζούμε, και ανεξάρτητα από το πόσο ο καθένας από εμάς προσεγγίζει αυτή την πραγματικότητα, είναι αν θέλετε το πρώτο πλαίσιο αναφοράς. Επομένως, όταν μιλάμε για μέσα ενημέρωσης δεν είναι τα ελληνικά κανάλια, είναι τα παγκόσμια κανάλια, είτε είναι οι εφημερίδες, είτε είναι τα ραδιόφωνα, είτε είναι οι τηλεοράσεις. Βεβαίως δεν διαβάζουμε όλοι όλες τις εφημερίδες όλου του κόσμου, δεν ακούμε όλα τα ραδιόφωνα όλου του κόσμου, αλλά μπαίνει στο σπίτι μας το CNN ή το SKY NEWS και εκεί που ξαφνικά, ας πούμε, είσαι ήρεμος και βλέπεις κάτι, από κάτω το τρέϊλερ σου μεταφέρει την είδηση την οποία δεν έχεις καμία δυνατότητα, ούτε να τη διασταυρώσεις, ούτε πολύ περισσότερο δεν έχεις το χρόνο να μπορείς, ανάλογα και με την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι, να την αξιολογήσεις. Θέλω να αναφέρω δύο-τρία παραδείγματα και να μοιραστώ μαζί σας μερικά ερωτήματα και να κλείσω.
Πρώτο παράδειγμα: καλοκαίρι ’89 στην Ελλάδα έχουμε σκανδαλολογία, είναι κατηγορούμενο το ΠΑΣΟΚ, τα υπόλοιπα δύο κόμματα σφυροκοπούν, περνάνε το καλοκαίρι εκείνο στη Βουλή με την πλειοψηφία των δύο κομμάτων εναντίον του άλλου κόμματος διάφορα νομοσχέδια. Πέρασε ένα ομόφωνα, δεν το έμαθε ο πολύς ο κόσμος. Ποιό είναι αυτό, ξέρετε; Αυτό που μοίρασε τις τηλεοπτικές συχνότητες. Ένας τόλμησε να διαφωνήσει, ο σημερινός Πρόεδρος της Δημοκρατίας ο Κωστής ο Στεφανόπουλος. Εξαφανίστηκε επί δύο χρόνια από όλες τις εφημερίδες και από όλα τα μέσα ενημέρωσης. Ανεξάρτητα με την μετέπειτα πορεία του, την προσωπική, την πολιτική, αυτό είναι ένα παράδειγμα που θα πρέπει να το ξέρουν όλοι οι Έλληνες. Όπως, επίσης, όλοι οι Έλληνες πρέπει και κυρίως στα σχολεία να διδάσκονται την ομιλία του Κωστή του Στεφανόπουλου στην Βουλή. Δεν ανήκα ποτέ στο κόμμα του, μία φορά τον έχω δεί τον άνθρωπο, η αναφορά μου λοιπόν έχει να κάνει μ’ αυτό καθ’αυτό το γεγονός. Ένα δεύτερο πράγμα που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι οι συχνότητες και μάλλον πριν πω αυτό, πρέπει να ξεχωρίσουμε τις εφημερίδες, τον έντυπο λόγο, τον Τύπο, από τα ηλεκτρονικά μέσα. Εφημερίδα μπορεί να βγάζει ο κάθε Έλληνας και μπορεί να γράφει ό,τι θέλει. Μπορεί να γράφει σε μία εφημερίδα ότι θέλει, με μία προϋπόθεση, ότι δεν θίγει την προσωπικότητα κανενός και ότι αυτά που γράφει ελέγχονται από τους νόμους και το Σύνταγμα του κράτους ή του μέρους στο οποίο εκδίδεται η εφημερίδα. Εδώ πάλι υπάρχει μία σύγχυση και πρέπει όλοι να το ξέρουμε. Τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης, οι συχνότητες, εάν είχανε δοθεί, θα επανέλθω σ’ αυτό για πολύ λίγο, δόθηκαν όπως δόθηκαν, για να επιτελούν δημόσια υπηρεσία. Εφημερίδα μπορεί να βγάλει ο καθένας, ραδιόφωνο και τηλεόραση δεν μπορεί να έχει ο καθένας. Και ποιός θα τα’χει; Το ποιός θα τα’χει είναι ο τρόπος που το καλοκαίρι του ’89 ουσιαστικά ανοίξαμε την πόρτα της απορρύθμισης στη χώρα μας. Εμείς και η Ιταλία, είμαστε οι χώρες, Μπερλουσκόνι ήταν το φαινόμενο του Κράξι, πρωθυπουργός σοσιαλιστής της Ιταλίας και σήμερα στην Ιταλία ουσιαστικά ο πρωθυπουργός σε προσωπικό επίπεδο ελέγχει, μαζί με τα κρατικά μέσα και τα ιδιωτικά τα δικά του, ελέγχει σχεδόν το 90% των μέσων ενημέρωσης, Και γι’αυτό υπάρχει και πρόβλημα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση και γίνονται και διαφόρου είδους άλλες από νομική και άλλες από συνταγματική άποψη καταστάσεις. Την ίδια εποχή που εμείς κάναμε αυτό εδώ στην Ελλάδα, το ’89, στην Ισπανία έκαναν μία μελέτη, γιατί ήθελαν πράγματι να απελευθερώσουν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης και να δοθούν συχνότητες μη κρατικές. Και έκαναν το εξής απλό πράγμα: έκαναν μία μελέτη η οποία απέδειξε ότι σε πανισπανικό επίπεδο χωράνε, από οικονομική άποψη, μόνο δύο συχνότητες και το κράτος δημοπράττησε αυτές τις δύο συχνότητες και τη μία από αυτές την πήρε ένας όμιλος στον οποίο -και δέστε τι έγινε- την πλειοψηφία την είχε η ομοσπονδία τυφλών της Ισπανίας. Αυτά τα έκανε η Ισπανία το ’88 όταν εμείς μετά από ένα χρόνο κάναμε αυτά. Σας τα λέω αυτά σαν ένας από τους ανθρώπους που τα χειρίστηκε αυτά τα θέματα τεχνοκρατικά, όχι πολιτικά. Αυτά έγιναν γνωστά στους αρμόδιους όλων των κομμάτων, κανείς όμως δεν δέχτηκε να ακολουθηθεί μιά τέτοια διαδικασία. Και τί έγινε; Ο καθένας πήρε μία συχνότητα, την υφάρπασε, είναι η σωστή λέξη. Οι συχνότητες είναι εθνικός πλούτος της κάθε χώρας, οι συχνότητες είναι ένα αγαθό εν ανεπαρκεία. Δεν έχουμε, δηλαδή, στην Ελλάδα εκατοντάδες συχνότητες και κάθε περιοχή, με βάση το χάρτη της Στοχόλμης, κάθε κράτος σε όλο τον κόσμο έχει συγκεκριμένες συχνότητες και ανά περιοχή. Ενώ λοιπόν οι μελέτες δείχνουν ότι εκτός από τα κανάλια της Ε.Ρ.Τ στην Ελλάδα, μόνο ενάμισο κανάλι πανελλαδικής εμβέλειας οικονομικά μπορεί να σταθεί, εσείς μετρήστε τώρα -εκτός από την Ε.Ρ.Τ- πόσα άλλα κανάλια έχουμε, δείτε αν βγαίνουν οικονομικά, και βγάλτε το συμπέρασμά σας, δεν χρειάζεται εγώ να σας βοηθήσω νομίζω σ’ αυτό.
Ένα δεύτερο παράδειγμα: μου ανετέθη το ’88 να μελετήσω το σουηδικό μοντέλο ραδιοφωνίας και τηλεόρασης. Η Σουηδία σε κάθε νομό είχε ένα ραδιοφωνικό σταθμό και σε κάθε περιφέρεια είχε έναν τηλεοπτικό σταθμό, αυτοί ήταν οι τοπικοί σταθμοί. Και εδώ είναι μία μεγάλη κουβέντα, έφυγαν βέβαια οι φίλοι δημοσιογράφοι. Η είδηση είναι πολύ ακριβό πράγμα. Η τοπική δημοσιότητα, δηλαδή το να αναδείξεις την ζωή μιας μικρής ή μεσαίας περιοχής, το να βγάλεις ειδήσεις από την Κρήτη, αυτό έχει ένα κόστος. Το να πάρεις την είδηση έτοιμη από το CNN ή από το BBC αυτό έχει πολύ μικρό κόστος, οικονομικό και βέβαια και άλλα παρεπόμενα. Δεν θέλω να επεκταθώ σ’ αυτό. Σουηδία λοιπόν. Καμία διαφήμιση στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση, η σουηδική βουλή ψηφίζει κάθε χρόνο τον προϋπολογισμό για την ραδιοφωνία και τηλεόραση, όλα τα κόμματα, και βεβαίως αυτοί οι σταθμοί είναι κρατικοί. Και όταν ρώτησα: «Μα καλά, διαφήμιση ούτε και για τα πράγματα τα οποία είναι χρηστικά στην καθημερινή μας ζωή;» η απάντηση ήταν κατηγορηματικά «όχι» διότι αυτό ανοίγει την πόρτα σε άλλα πράγματα. Όταν Hρθε η δορυφορική τηλεόραση και αναγκαστικά μπήκε και στο σουηδικό σπίτι η διαφήμιση μέσω του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης Αργότερα, λοιπόν, που ήρθε η δορυφορική τηλεόραση αναγκάστηκαν, παγκοσμιοποίηση που λέγαμε πιο πριν, και αυτοί να μπούν σ’ αυτό το παιχνίδι.
Τώρα για να κλείσω, και αφού συμβαίνουν όλα αυτά, εμείς τί δουλειά έχουμε εδώ; Δηλαδή τι θέλουμε να κάνουμε, να τα βάλουμε με όλον τον κόσμο αφού μας βομβαρδίζουν κατά χιλιάδες οι ειδήσεις που δεν μπορούμε να τις ελέγξουμε, δεν μπορούμε να τις αλλάξουμε, δεν μπορούμε να πείσουμε ίσως τους διπλανούς μας να μην ακούν, να μην βλέπουν, είναι ακραία αυτά τα πράγματα. Τί πρέπει να κάνουμε; Νομίζω ότι ξεκινώντας από τη χώρα μας, Ευρωπαϊκό είναι το Παρατηρητήριο και αυτό είναι πολύ καλό, υπάρχουν ανάλογες οργανώσεις και σε άλλα «πολιτισμένα» ή όχι μέρη του κόσμου, νομίζω, όπως πολύ σωστά όπως από το καταστατικό προβλέπεται, ότι πρέπει να γίνουν όλες αυτές οι πρόδρομες εργασίες, έτσι ώστε με κάποια μέσα ενημέρωσης, να πάλι εδώ που γίνεται λίγο φαύλος ο κύκλος, θα πρέπει αυτό το μήνυμα που εμείς εδώ σήμερα οι πεντακόσιοι, οι πέντε χιλιάδες, οι εκατό χιλιάδες μεθαύριο, θα το εκπέμψουμε έτσι ώστε πολιτικά να πάμε στη ρύθμιση. Γίνανε εκλογές πριν από λίγο, διαβάσατε τα προγράμματα των κομμάτων, είχε κανένα κόμμα στο πρόγραμμά του κάτι που να αφορούσε τα μέσα ενημέρωσης; Κανένα κόμμα. Το απαιτήσαμε εμείς που ψηφίζουμε τα κόμματα; Όχι. Άρα όσο εμείς θα πολλαπλασιαζόμαστε και ο αριθμός αυτός θα είναι κρίσιμος για το κάθε πολιτικό κόμμα που θα απαιτεί κάποια πράγματα, τότε θα ανοίξει η πρώτη χαραμάδα, κατά την άποψη μου, ουσιαστικής αλλαγής αυτού του καθεστώτος. Γι’ αυτό είπα στην αρχή ότι είναι για μένα προσωπικά κάτι πολύ συναρπαστικό. Συμμετέχω σε αυτή την προσπάθεια συνειδητά και με την ψυχή και το μυαλό μου και με όλες μου τις δυνάμεις αλλά είμαι υποχρεωμένος να σας πω, δεν παίρνω πιά πολύ χρόνο, ίσως κάποια άλλη φορά πούμε περισσότερα, την εξαιρετική δυσκολία που έχει γιατί κανείς δεν θέλει σήμερα την ρύθμιση, όλοι βολεύονται με την απορρύθμιση. Και ρύθμιση δεν μπορεί να γίνει, γιατί ζούμε σε δημοκρατική χώρα, παρά μόνο μέσω του κοινοβουλίου, μέσω των κομμάτων, μέσω της πίεσης της δικής μας. Γιατί εμείς ουσιαστικά συνθέτουμε την μάζα και μερικές φορές την κρίσιμη μάζα των κομμάτων για να κυβερνούν ή να μην κυβερνούν. Αυτά, με αυτές τις σκέψεις που θέλω να τις μοιραστώ μαζί σας και τους προβληματισμούς ξαναδηλώνω, ευχαριστώντας τον κ. Διαμαντίδη, ενεργά συμμέτοχος σ’ όλη αυτήν την προσπάθεια. Να είστε καλά, σας ευχαριστώ.